Stop Facebook exploiting you: support secure and private social network project

tagtag.com/filip2

Pagsasalin ng Neologism  

Ang neologism ang maaaring pinakamalaking problema ng tagasalin. Ang mga bagay-bagay at mga bagong proseso ay nalilikha dahil sa teknolohya. Kasabay nito ang paglitaw ng bagong katawagan. Kaya siguro, mabuting pagtuunan ng pansin kung ano nga ba ang neologism.  

Ang neologism ay ang paglikha o pagbuo ng mga bagong salita na maaring may malinaw na batayan o wala. Maaari ring ito ay batay sa mga lumang salita na may bagong kahulugan. Narito ang iba't ibang uri ng neologism na tinukoy ni Newmark:  

1. Lumang salita na may bagong kahulugan - dito ang isang lumang salita ay binibigyan ng bagong pakahulugan. Halimbawa sa Ingles ang salitang GAY na ang kahulugan ay masaya ay nagkaroon na ng bagong kahulugan na ang ibig sabihin ay bakla. Marahil ginamit nila (Ingles) ang salitang ito sa mga bakla dahil sa katangian nila na pagiging masaya. Sa Filipino ay may mga salita rin na nagkaroon na ng bagong kahulugan. Ang mga lumang salita ay nanatili ang lumang kahulugan. Nagkaroon lamang ng bagong salita mula sa lumang salita.  
 

Bagong Kahulugan  

Paspas - paypayan bilisan  

Hataw - paluin mahusay/magaling  

Yugyog - uga sayaw  

Poupok/pokpok - paluin ng babaing kaladkarin
matigas na bagay  
 

2. Likha (Coinage) - may mga salitang nabubuo ng walang sapat na batayan o hindi matukoy ang pinagmulan. Kadalasan ito ay nagmumula sa mga kabataan. Nag-iimbento sila ng mga salita para lamang sana sa kanilang grupo subalit lumalawak ang gamit at nagiging bahagi ng leksikon. Halimbawa: pogi, jeprox, bagets, praning, atbp.  

3. Mga salitang hango (derived) - maraming mga salitang agham ang nabubuo sa paghahango sa isa o higit pang salita. Maaring banyaga o katutubo ang salitang pinaghanguan. Halimbawa sa Ingles maraming mga salitang agham ang hango sa Griyego at Latin. Ang salitang biology ay hango sa dalawang salitang Griyego Bio na ang ibig sabihin ay buhay at logus na ng ibig sabihin ay pag-aaral o agham. Sa Filipino marami rin salitang nabuo sa pamamagitang ng paghahango lalo na sa larangang akademiko. Narito ang ilang halimbawa ng mga hangong salita:  

Bantayog - bantay + tayog L.K. Santos
(monument)  

Sanaysay - salaysay + sanay A.G. Abadilla
(essay)  

Punlay - punla + buhay G. del Rosario
(sperm)  

Sehay - selda + buhay B.T. Miranda
(cell)  

Bakla - baka + lalake  

Tapsilog - tapa + sinangag + itlog  

Altanghap - almusal + tanghalian + hapunan  
 

4. Daglat (abbreviation)- may mga salitang sa halip na isulat o sabihin ng buo ay pinaiikli na lamang. Ang pinaikling anyo ang madalas nang ginagamit o nakakasanayan tulad ng phone - telephone, lab - laboratory, mic - microphone, homo - homosexual, atbp.  

5. Kolokasyon (collocation) - mga salitang binubuo ng panuring (modifier) at pangngalan o tambalang pangngalan (compound noun) na kailangang gamitin ng magkatambal at ang bawat isa ay may tiyak na posisyon ang gamit na hindi pwedeng magkapalit o itambal sa iba na siyang nakagawian. Halimbawa aso't├┐pusa hindi pusa't aso, madaling├ ┐araw hindi pwededng madaling umaga. Gayon din sa Ingles; high probability, good chance hindi pwedeng high chance o good probability.  

6. Eponyms - ito ang mga salitang nabuo na hango sa pangalang pantangi na ginamit sa isang konsepto para ipakita ang natatanging katangian ng pinagkunan ng pangngalang pantangi o bilang pagpaparangal. Halimbawa quixotic, imeldific, spartan, watt, volt, ohms, atbp. Ayon kay Newmark, dahil sa ang mga ito ay galing sa pangngalang pantangi hindi ito dapat ihanap ng salin.  

7. Pariralang salita - ito ang isang katangian ng Ingles kung saan isang bagong salita na galing sa pariralang- pandiwa ang nabubuo tulad ng work-out, check-in, laid-back, time-in, etc.  

8. Lipat na salita (transferred words) - may mga bagong salita ang nasasalin sa isang wika dahil sa gamit ng media. Ang salitang salin ay tukoy na tukoy ang pinagmulan subalit kalaunan nagkakaroon ng ibang anyo ang salitang ito. Isang halimbawa nito sa Filipino ay ang salitang Japayuki na ang ibig sabihin ay babaing nagtatrabaho sa Japan. Alam din natin na ito ay salitang Hapon. Dahil na rin sa malawakang paggamit sa medya nagkaroon ng bagong salita tulad ng Brunayuki.  

9. Akronim - ang pagbuo ng salita sa pagsasama-sama ng pangunahing titik o pantig ng mga salita upang bumuo ng bagong salita na kumakatawan sa kahulugan ng mga salitang pinagsama. Dahil sa tagal ng paggamit sa mga ito, natatanggap na isang natural at karaniwang salita ang akronim. Halimawa:  

Laser - Light Amplification by Simulated Emission of Radiation  

Basic - Beginner's All- purpose Symbollic Instruction Code  

Mayroon ding ilang salita sa Filipino ang nabuo sa pamamagitan ng akronim tulad ng Gat na ikinakabit sa pangalang ng mga bayani at kilalang tao bilang paggalang. Ito ay galing sa Giting At Tapang o Galing At Talino. Iba pang halimbawa: Hukbalahap, aids, pagasa.  

Ala-neolohismo (pseudo neologism) - ang mga nagsasalin ay dapat mag-ingat sa mga salitang ala- neolohismo, ito ay ang mga generic name o katawagang agham.  

Panghihiram ng Mga Salita  

Bukod sa katotohanang ang wika ay nakasanding sa kultura, may mga salita rin na hango sa pangalan ng kilalang tao tulad ng voltage, watt at quixotic na tinatawag na eponym. Dahil dito, hindi lahat ng salita ay maaring bigyan ng salin at talagang hindi maiiwasan ang panghihiram ng mga salita lalu ang mga salitang agham at teknikal.  

Kung susuriin natin, may dalawang paraan ng panghihiram ng salita ang umiiral.  

1. Tuwirang Hiram - hinihiram ng buo ang salitang banyaga at inaangkop ang bigkas at ispeling sa ortograpiyang Filipino.  

 

Halimbawa:  

Barco Barko
Antenna Antena
Repollo Repolyo
Silla Silya
Pi┬Ąa Pinya
Nitrogen Naytrodyen
Phonology Ponoloji
Produce Prodyus
Chemistry Kemistri  

2. Ganap na hiram - dahil sa praktikalidad hinihiram ng buo ang salitang banyaga nang walang pagbabago sa anyo. Halimbawa ang mga salitang cake, ice cream, computer, door bell, humburger, physics, laser, atbp.  

Noong mga nakakaraang panahon kapag nanghihiram ng salita, ang unang preperens ay Kastila sapagkat konsistent ang ispeling nito (Kastila) tulad ng Filipino. Ngunit ngayon, higit na pinipili ang Ingles.  
 

Noon Ngayon  

Sorbetes Ice cream
Klinika Clinic
Laboratoryo Laboratory/Laborator i
Sikolohiya Psychology/Saykoloji
Kimika Kemistri
Pisika Physics
Ehinyero Engineer
Maliban pa sa dalawang paraan ng kalakaran sa panghihiram, may umiiral ding sistema sa panghihiram ng hindi tinatanggap ng mga dalubhasa. Isa sa mga hindi tumatanggap dito ay si Virgilio Almario. Tinawag niya ang ganitong sistema na syokoy.
Sa sistemang ito ang salitang Ingles ay hinihiram ngunit nagkakaroon ng bagong anyo na tunog Kastila. Halimbawa ang salitang contemporary ay madalas isinasalin na kontemporaryo. Hindi Ingles at hindi Kastila ang salitang kontemporaryo. Kung sa Kastila raw hiniram dapat ito'y maging kontempranyo; at kung Ingles naman dapat ay kontemporari.


Home Site Map my.TagTag

Terms of Use
TagTag.com